Jan Domagalski

Jan Domagalski 1937 38Jan Domagalski – ur. się 22.06. 1871 roku w Krotoszynie. Ojcem jego był Laurenty (Wawrzyniec) Domagalski h. Bończa, a matką Marianna z d. Klimek (Kobierno). Część rodziny Domagalskich pochodziła ze Strzelna i Mogilna. Jan pochodził z rodziny szlacheckiej. Był dobrze wykształcony. Początkowo jako technik budowlany, a później nadzorujący tzw. małą architekturę miasta Krotoszyna (budowa kamienic). Czytaj dalej

Reklamy

Pieśń o Władysławie Nawrockim

Pieśń o Władysławie Nawrockim

 Władek Nawrocki-z medalami-600cc

On to, wychowan w rodzie rycerskim i zacnym…

Do walki skory, a żołnierzom obrońcą mocnym.

W bój powstańczy sercem zagrzewał i knieje,

A duchem rany koił i wzmagał w nas nadzieję…

Powiedz tylko dobre słowo przybyszu mój młody,

A wnet pochwyci je On i odrzuci wrogie kłody…

Obalił zło Władysław i oblekł Polskę w chwałę,

Sławił ród Wielkopolan orężem wspaniałem.

Zatrzymał wespół hordy haniebne ze wschodu,

A potem pozostał z dumą na służbie Narodu.

Poprzez długie lata nad Ojczyzną swą czuwał,

Gotowość obrony granic młodzieży wykuwał.

Aby znów stanęła, gdy Polska w potrzebie,

Acz jego pobratymcy ostali przecież w niebie.

Gdy kula zdradziecka wnet z tyłu go uderza…

On powiada nam: „Nic to” i  Polsce los zawierza.

Gdzie jesteś nasz Rycerzu, coś spoczął w oddali,

Gdzież  Kapitanie Twa Polska, którą żeś ocalił ?

Powiedz słowo, a poniosę na kresy siły niezbite,

wytyczając granice ukochanej Rzeczypospolitej.

***

Warszawa, dn. 28 maja 2015                                        Krzysztof Feliks Nawrocki

Edward Nawrocki


Ed  Edward NAWROCKI
– syn Jana Kantego i Michaliny z Poplewskich, ur. w dn. 26.09.1893 roku w Krotoszynie.

Pochodził z rodziny rzemieślniczej. Jego ojciec Jan był znanym krotoszyńskim krawcem i członkiem Cechu Rzemiosł. Rodzina Nawrockich była bardzo patriotyczna i w takim też duchu wychowywał się młody Edward.

Dziadek Franciszek (pochodzenia szlacheckiego h. Lubicz) był powstańcem styczniowym, ojciec jego Jan Kanty powstańcem wielkopolskim, brat Leon sekretarzem Wojciecha Korfantego, brat Władysław kapitanem i kawalerem Virtuti Militari, a brat Stanisław porucznikiem Flotylli Pińskiej. Wszyscy jego bracia i kuzyni brali udział w Powstaniu Wielkopolskim 1918-1919, a Stanisław (jr) s. Michała w wojnie 1920 roku.  Po skończeniu z wyróżnieniem szkoły realnej Edward udzielał się w różnych organizacjach społecznych. Był też członkiem krotoszyńskiego „Sokoła”.

Czytaj dalej

SPIS POWSTAŃCÓW WLKP. ZWIĄZANYCH Z ZIEMIĄ ZDUNOWSKĄ


Nazwisko i imię                  Stopień/ T         Funkcja/Oddział               Rejon


ANTCZAK Wincenty                  szer.       grupa bojowa SL                 Poznań

BARDZIK Jan                                kpr.             żołnierz                 Zduny – Borownica

BIELAWNY Józef                          –       SL           Konarzew-Zduny-Krotoszyn

BIELAWNY Piotr                          –        SL          Konarzew- Perzyce-Ostatni Grosz

BŁOCH Wojciech                        szer.      9 pułk strz. wlkp.         Baszków-Konarzew

BUJAKIEWICZ Ignacy               –                Straż Ludowa         Zduny – Borownica

BUJAKIEWICZ Julianna           –               sanit.  SL                  Zduny – Borownica

BUKOLT dr                                      –                 dr  powst.                      Zduny

BOLEWSKI Władysław              –               d-ca SL   dr          Krotoszyn – Borownica

BOLEWSKI Zygmunt             szer.            żołnierz                Borownica – Chachalnia

BUDZYŃSKI Stefan                    –                dr powst.               Zduny – Borownica

CIEŚLICKI Ignacy                       –             członek RL             Krotoszyn – Borownica

CYBA Feliks                                   –             członek RL             Krotoszyn – Perzyce

CZACHOREK Jan                 szer.    komp. rodrażewska   Zduny – Chachalnia

DANIEL Franciszek             szer.     12 pułk strz. wlkp.    Zduny – Borownica

DANIELAK Walenty           –    Straż Ludowa Ostrów Wlkp.   zam. w Zdunach

DOMAGALSKI Jan          –  powst.  SL/z-ca naczelnika  Krotoszyn – Borownica

DOMAGALSKI Laurenty          –              kurier   SL               Krotoszyn – Borownica

DUDEK Władysław              szer.    12 pułk strz. wlkp.         Zduny

DZIERLA Jan                          szer.   komp. rozdrażewska   Zduny

FIBAK Michał                               –              członek RL              Krotoszyn – Borownica

FORSZPANIAK Józef          –                        SL                            Zduny

FRĄSZCZAK  Józef            szer.    12 pułk strz. wlkp.   Zduny – Janków Zaleśny

GAJOWCZYK Ignacy                 –              Straż Ludowa           Kobylin – Zduny

GARSTKA Władysław           ppor.          d-ca O/Kobylin        Kobylin – Zduny

GÓRNY Mieczysław                  ks.               Kap.    SL            Krotoszyn – Borownica

GROBELNY Stefan                  szer.     8 pułk strz. wlkp.    Czachalnia – Krotoszyn

GRZESIŃSKI Jan                       –                  powst.   SL               Zduny

GRZYWACZYK Kacper            –                powst.   SL                Zduny

HADRYŚ Tomasz                       –                powst.   SL                Zduny – Baszków

HADRYŚ Walenty                      –                powst.   SL                Zduny – Baszków

HAJDZIONY Tomasz            szer.    12 pułk strz. wlkp.      Borownica

HAJKA Jan                                szer.    12 pułk strz. wlkp.      Borownica

HANKE Emilia                           dr            lekarz    SL                Krotoszyn – Borownica

HENDRYSZAK Jędrzej          szer.   12 pułk strz. wlkp.      Zduny – Milicz

JAŚKOWSKI Bolesław            ks.             Straż Ludowa           Zduny

KACZMAREK Jan                    szer.      komp. kobylińska     Zduny – Rochy

KACZMAREK Franciszek      kpr.            d-ca plut. boj.          Baszków – Zduny

KACZMAREK Juliusz              –                      SL                            Baszków – Zduny

KAZIMIERCZAK Władysław –            patrolowy  SL           Baszków-Zduny-Rochy

KAŹNIAWSKI Jędrzej             –                       SL                      Zduny – Borownica

KIERZEK Franciszek               szer.   komp. rozdrażewska   Zduny

KLĄSKAŁA Michał                    –                       SL                           Baszków – Zduny

KLĄSKAŁA Stefan                     –                       SL                           Baszków – Zduny

KLEMCZAK Józef                       –               czł. RL/ SL               Borownica-Rochy

KOMOROWSKA Maria            –        łączniczka/ SL               Zduny

KONIECZNY JÓZEF                szer.  12 pułk strz. wlkp.      Wróżewy – Borownica

KOŃCZAK Mieczysław            kpr.         d-ca gr. boj. SL     Krotoszyn – Borownica

KOŃCZAK Stanisław                kpr.             SL                         Krotoszyn – Borownica

KOPYDŁOWSKI Kazimierz    –           czł. Rady Lud.         Krotoszyn – Borownica

KOTOWIAK Stanisław            –                    SL                    Pogorzela-Zduny-Borown.

KORYCIAK Franciszek       szer.               SL                      Zduny

KRAWCZYK Jan                   ppor.   komp.kobylińska   Zduny – Rochy-Ż. Bór

KRYŚ Franciszek                       –                    SL                   Baszków – Zduny – Kępno

KRZYSIAK Ignacy               szer.     12 pułk strz.wlkp.     Zduny

KRZYŻANIAK Jan               szer.    12 pułk strz. wlkp.  Borownica

KUBICKI Józef                     szer.  1 komp. odolanowska   Zduny

KUŹNIACKI Andrzej         szer.    8 pułk strz. wlkp.        Zduny

LANGIEWICZ Marceli           –             członek RL            Krot.-Borownica-Kobylin

LEPKA Andrzej                    szer.  12 pułk strz. wlkp.    Borownica

ŁAKOMY Józef                          –                     SL                   Baszków-Zduny-Odolanów

ŁAWICKI Franciszek           szer.  12 pułk strz. wlkp.  Zduny-Pobiedziska

MAĆKOWIAK Walenty         –                      SL                     Zduny-Siejew

MALASZEWSKI Stanisław   –         żołnierz/powst.     Słupia-Kawcze-Kapitulna

MAŃCZAK Magdalena           –       pielęgniarka SL      Krot. – Borownica – Zduny

MARCINIAK Stanisław         –          konsp./ SL                     Zduny

MARKOWSKI Stanisław       –                        SL                           Zduny

MASŁOWSKI Karol                 –                        SL                           Zduny

MATECKI Władysław             –                        SL                       Baszków – Zduny

MATYSIAK Marcin                  –                        SL                       Baszków – Zduny

MODRZEJEWSKI Marian    ppor.   d-ca O/Ostrów Wlkp.  Borown.-Chachalnia

NAWROCKI Antoni               –              łącznik SL               Krotoszyn – Borownica

NAWROCKI Stefan                –             łącznik/harcerz     Krot. -Borown. – Perzyce

NAWROCKI Jan Kanty    sierż. rez.   czł. RL /SL          Krotoszyn – Borownica

NAWROCKI Edward             –                  SL                            Krotoszyn – Perzyce

NAWROCKI Feliks          – 8 letni łącznik,     ul. Zdunowska- Hotel Bazar-Perzyce

NAWROCKI Michał             –  SL – kurier              Krotoszyn- Borownica-Perzyce

NAWROCKI Władysław st. sierż. d-ca dr.boj./szef szt. Krot.-Borownica-Perzyce

NAWROCKI Stanisław         kpr.       SL – gr. boj.           Krot.-Borownica-Perzyce

NAWROCKI Stanisław          –     SL – gr. boj./łączn.     Krot.-Borownica-Perzyce

NAWROT Marian                 szer.    12 pułk strz. wlkp.   Polskie Olędry -Zduny

NOWAK Józef                              –                SL                         Bestwin – Zduny

NOWACKI Ludwik                     –                SL                         Kobylin

NOWACKI Władysław              –                 SL                         Bestwin – Zduny

OSTRORÓG-GORZEŃSKI Zb.  kpt.    d-ca O/Pleszew    Borownica – Chachalnia

OTOMAŃSKA Wanda            –    łączn./sanit. SL    Borown.-Chachalnia-Perzyce

OWIEŚNY Marcin                 szer.  12 pułk strz. wlkp    Zduny

PALUSZEK Franciszek         –      12 pułk strz. wlkp.   Rozdrażew- Zduny

PALUSZKIEWICZ Jan           –                    SL                  ur. Baszków – w. Poznań

PAUTER Franciszek           szer.  komp. rozdrażewska  Zduny

PAWŁOWSKI Stanisław    szer.  12 pułk strz. wlkp.  Korzeń-Baszków

PIASZCZYŃSKI Jan                –                    SL                 Baszków-Zduny

PIETRZAK Wincenty      szer.  12 pułk strz. wlkp.    Borownica

PŁACZEK Ignacy                 szer.    komp. rozdrażewska  Baszków – Konarzew

RADTKE Jan                          por.         komp. Jarocin      Baszków -Zduny- Krot.

RADZIWANOWSKI Sergiusz  por.   komp.powst.  Borownica-Ostrów Wlkp.

ROBIŃSKA Maria                    dr            lekarz/SL           Borownica – Chachalnia

ROGALA Jan                           szer.   12 pułk strz. wlkp.    Zduny

ROJEK Stanisław                    szer.   12 pułk strz. wlkp.    Borownica

RYBAKOWSKI Władysław    sierż.   d-ca akcji/żand.    Krotoszyn – Borownica

SAMULSKI Franciszek          szer.   komp. rozdrażewska   Zduny

SĘKOWSKI Stanisław               kpr.     gr. bojowe SL       Krotoszyn – Borownica

SIKORA Jan                                szer.  12 pułk strz. wlkp.   Zduny

SKONIECZNY Mieczysław      ks.       kap.  SL                       Zduny – Krotoszyn

SKRZYPCZAK Stanisław         kpr.     d-ca gr. boj. SL      Borownica – Chachalnia

SNADNY Feliks                             –               SL                           Zduny

SOWIŃSKI Franciszek      kpr.   SL/12 pułk strz. wlkp. Krotoszyn-Borownica

SOWIŃSKI Stanisław      sierż.  d-ca 3komp.koźm. Borownica-Zduny-Perzyce

SZLAGOWSKI Jan                 ppor.     d-ca O/ Jarocin       Krotoszyn – Zduny

ŚNIEGOCKI Franciszek        szer.  12 pułk strz, wlkp.     Zduny – Milicz

TALAGA  Wojciech                szer.  12 pułk strz. wlkp.    Borownica

TOMASZEWSKI Józef            szer.  12 pułk strz. wlkp.    Zduny – Milicz

TUSZYŃSKI Wojciech              –                 SL                           Bestwin – Zduny

URBANKIEWICZ St.              kpr.     d-ca SL Baszków      Baszków-Zduny

WARGA Jan                             szer.  12 pułk strz. wlkp.   Borownica

WAWRZYNIAK Władysław   kpt.   d-ca odc.frontu   Borownica-Zduny-Bestwin

WEIS Jan                                 szer.  12 pułk strz. wlkp.   Borownica

WIELEBSKI Wojciech              –         SL      Zduny-Chachalnia-Ruda-Borownica

WIELICZKA Zygmunt       kpt.   d-ca odc.Frontu O    Borownica-Zduny-Bestwin

WŁODARCZYK Wojciech  szer.  3 komp. koźm.  Zduny-Borownica-Perzyce

WOJCIECHOWSKI Józef    –           konsp./SL                   Zduny (zajął UP)

WOJTKOWIAK Jan             st. szer.         oddział O           Zduny-Kepno-Korzeń

ZAJDEL St.                             chor.                     –                       Baszków-Zduny

ZIELEZIŃSKI Ludwik              kpr.       gr. boj. SL                Borownica – Perzyce

ZIELEZIŃSKA Franciszka                łączn/sanit.           Perzyce (kuchnia polowa)

ZYBER Wojciech                szer.    12 pułk strz. wlkp.       Zduny

Michał Nawrocki

Krzysztof Nawrocki
Michał Nawrocki s. Franciszka, ok. 1927

Michał Nawrocki

– ur. w Konarzewie, dn 15.09.1864 roku. Chrzestnymi jego byli: Michał Bielawny i Franciszka Talarczyk. Chrzest odbył się 18.09.1864 roku w Baszkowie. Michał był synem powstańca styczniowego Franciszka oraz Jadwigi z Bielawnych. Wychowywał się w rodzinie bardzo patriotycznej. W młodości, przez wiele lat Michał był uważany za najszybszego chłopaka wsi Konarzew, Bestwin i Baszków. Podobno nikt z okolicznych wsi nie mógł go dogonić (wg relacji Antoniego Nawrockiego). Był dobrym jeźdźcem – zawsze chciał dorównać w tej umiejętności swojemu starszemu bratu Janowi Kantemu.

Żona Katarzyna z Mocydlarzów, pochodząca z rodziny kmiecej z Krobi. Doczekał się  aż  9 – ga dzieci: Maria, Eleonora, Stanisław, Pelagia, Stefan, Gabriela, Feliks (1911 – 2002), Irena i Tadeusz. Michał Nawrocki z zawodu był szewcem, Należał do krotoszyńskiego Cechu Rzemiosł. Szył buty nie tylko dla cywili ale także dla wojska. Był bardzo pracowity.

Czytaj dalej

Powstanie Wielkopolskie 1918 – 1919 w powiecie krotoszyńskim

***

W Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919 – jedynym tak doskonale przygotowanym oraz ważnym dla bytu państwa polskiego i jednocześnie jednym z czterech zwycięskich powstań narodowych  (jednym z najważniejszych w historii polskiej wojskowości) – bierze udział około 500 powstańców z Krotoszyna (dokładna liczba uczestników nie jest znana) i około 80 powstańców ze Zdun.

Były rodziny, które niemal w całości wzięły udział w powstaniu jak np. rodziny Zielezińskich (Krotoszyn), Bolewskich (dr Bolewski i jego syn Zygmunt), Skrzypczaków (Zduny – Baszków – Konarzew), Snadnych (Zduny), Kląskałów (Baszków – Zduny), Nawrockich (rodziny Jana Kantego i Michała – Krotoszyn), Kaczmarków (Zduny), Otomańskich (Krotoszyn), Hadrysiów (Baszków – Zduny, Domagalskich (rodzina Jana i Wawrzyńca – Krotoszyn), Cieślickich (Zduny), Masłowskich (Zduny), Poplewskich (Krotoszyn) i wielu innych.

Przygotowania do Powstania Wielkopolskiego rozpoczęły się wprawdzie już w sierpniu 1918 roku, ale dopiero we wrześniu zawiązano tajny Komitet Obywatelski. Wielkopolanie momentalnie zareagowali na wydarzenia w Poznaniu i przyjazd Ignacego Jana Paderewskiego do tego miasta, co uznaje się za oficjalny początek wybuchu Powstania Wielkopolskiego. Faktycznie jednak Wielkopolanie przygotowywali swój zryw od dawna tj. od powstań narodowych w XIX wieku. Wielu „sokolników” (członków Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, przyp. autora) celowo kierowano do pruskiej armii, aby poznali tajniki taktyki niemieckiej, walki i rozpoznania. Wielkopolanie bezlitośnie wykorzystali powojenną słabość Niemców i uderzyli w najmniej spodziewanym przez nich momencie na przełomie lat 1918 i 1919.
26 listopada 1918 r. – powołano Wydział Wykonawczy Powiatowej Rady Ludowej w składzie: mec. Marceli Langiewicz (przewodniczący), dr Stefan Budzyński, Ignacy Cielicki, Feliks Cyba, Michał Fibak, Józef Gąsiorkiewicz, Ludwik Gibasiewicz, ks. Mieczysław Górny, Józef Klemczak, Mieczysław Kończak (d-ca Oddziału Bojowego SL ) i Kazimierz Kopydłowski. Aktywnym działaczem Rady Ludowej byli także dr Władysław Bolewski (komendant SL) oraz rzemieślnik i patriota Jan Kanty Nawrocki (widać go na fotografii przedstawiającej część członków Rady Wykonawczej Powiatowej Rady Ludowej – Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie).

Wyzwolenie Krotoszyna i powiatu krotoszyńskiego z punktu widzenia wojskowości było niezwykle istotne, a szczególnie ważne dla bezpieczeństwa Ostrowa Wielkopolskiego, Jarocina i Pleszewa, stąd ostrowski Sztab Batalionu Pogranicznego ze Szczypiorna oraz możni: Wojciech Lipski i Bogdan Szembek, podjęli decyzję o opanowaniu dworca kolejowego i strategicznie głównych punktów w Krotoszynie. W godzinach porannych – dnia 1 stycznia 1919 roku, kompania powstańców z Pleszewa pod dowództwem ppor. Antoniego Kozłowicza sprawnie opanowała Biadki, jednak dr Bolewski po proteście i groźbach Niemców, poprosił, aby Polacy się wycofali.

W Krotoszynie przez wiele lat sądzono, że początkiem walk w tym mieście był faktycznie przyjazd pociągu pancernego „Poznańczyk „. Jednak jedna z relacji Feliksa Nawrockiego (1998) oraz wspomnienia autorskie Władysława Rybakowskiego (dowódcy akcji w terenie), obalają ten mit. Potwierdzają to także wspomnienia Ludwika Zielezińskiego. Pierwsza była akcja powiadamiania powstańców o rozpoczęciu działań powstańczych w mieście i ten moment początkowych działań pozostał we wspomnieniach mieszkańców powiatu krotoszyńskiego.
Było to 1 stycznia 1919 roku, między godz. 16.00, a 16.30. Te działania były chwilę potem ściśle związane z opanowaniem głównych punktów w Krotoszynie – tak, aby nie doszło do próby odbicia dworca kolejowego, co z punktu widzenia wojskowości i strategii decydowało o zaskoczeniu przeciwnika i pełnym sukcesie taktycznym. Z tych relacji wyłania się nam prawdziwy obraz początku działań powstańczych w Krotoszynie. Ważną sprawą było pozyskanie broni, bo powstańcy posiadali zaledwie kilkanście karabinów i kilka pistoletów. Sprawny system powiadamiania i doskonała organizacja powstańców utkwiły po latach w pamięci mieszkańców Krotoszyna i decydowały o pełnym zaskoczeniu Niemców w początkowej fazie powstania. Można dzisiaj powiedzieć, że powiadamianie i opanowanie głównych punktów w Krotoszynie, były niemal spójne ze zdobyciem dworca kolejowego.
Mały, wówczas 8 – letni powstaniec Feliks Nawrocki, który wraz ze starszym bratem Stanisławem (jr) (Stanisław jako pierwszy powiadamiał miasto o rozpoczęciu powstania, przybył z dworca kolejowego – wymieniony został we wspomnieniach Władysława Rybakowskiego), jako pierwszy w dniu 1 stycznia 1919 roku, w godzinach popołudniowych powiadomił mężczyzn, aby pobrali broń i ruszyli do powstania („Mężczyźni do broni ! Powstanie!” – przyp. okrzyk małego Feliksa autor). Stanisław Nawrocki (jr) ponowił podobny okrzyk zaraz po małym Feliksie.
Było to w Hotelu Bazar, (początkowo miejsce zbiórki i sztab powstańczy w miejscu sprawowania zarządu TG Sokół) prawdopodobnie ok. godziny 16.00 – 16.30, w miejscu głównego zgrupowania kierujących powstaniem. Młodzi chłopcy nie zdawali sobie zapewne w pełni sprawy, że rozpoczynają właśnie Powstanie Wielkopolskie na terenie powiatu krotoszyńskiego. Kiedy mały Feliks wbiegł na salę, trwał akurat spektakl teatralny dla powstańców i zebranych członków TG Sokół.
St. sierż. Władysław Nawrocki (z-ca przewodniczącego TG Sokół oraz dowódca jednej z Drużyn Bojowych i organizator drużyn Straży Ludowej w okolicznych miasteczkach i wsiach, a potem – od 1 marca 1919 szef sztabu Straży Ludowej Krotoszyna (później powiatu) – ich starszy brat stryjeczny, wspierał przygotowanie do powstania z grupą inicjatywną Komendanta Straży Ludowej dr. Władysława Bolewskiego tj. od momentu powrotu do Krotoszyna w nocy z 23 na 24 grudnia 1918 roku. Posiadał on tzw. „instrukcje poznańskie”, będące wytycznymi do organizacji powstania na Froncie Południowym. Zapoznawał z nimi kierujących powstaniem w Krotoszynie, w tym dr. Władysława Bolewskiego (komendant Straży Ludowej) i powstały w końcu września 1918 roku Tajny Komitet Obywatelski (TKO) z Marcelim Langiewiczem na czele.

Władysław Nawrocki współkoordynował z Mieczysławem Kończakiem oraz Janem Domagalskim działania przygotowawcze SL od strony wojskowej tj. od 24 grudnia 1918 roku, wchodząc automatycznie w skład wydziału wykonawczego tajnej Powiatowej Rady Ludowej (patrz fotografia nr 1). 23 grudnia był jeszcze w Poznaniu. Walki powstańcze w Krotoszynie rozpoczęły się w pierwszy dzień 1919 roku. We wczesnych godzinach porannych odbyła się tajna narada członków wydziału wykonawczego Powiatowej Rady Ludowej.

Około 16:30 z Jarocina do Krotoszyna, przyjechał pociąg pancerny nr 11 „Poznańczyk”. Jego załoga pod dowództwem ppor. Jana Szlagowskiego ok. 18.00 zdobyła budynek dworca kolejowego. Z pomocą Krotoszynian opanowane już zostały wcześniej także inne ważniejsze obiekty w mieście jak: starostwo, poczta, kasyno oficerskie, Raichsbank itd. Ppor. Antoni Kozłowicz – dowódca przybyłej już z Biadek kompanii pleszewskiej zajmuje budynek poczty oraz posterunek przy gazowni. ppor. Jan Szlagowski wraz z Ludwikiem Zielezińskim koszary Nachod. Drużyna Bojowa Nawrockiego zdobyła Raichsbank.

Fotografia nr 1 – z grudnia 1918 roku, przedstawia członków Powiatowej Rady Ludowej w Krotoszynie. Drugi z prawej w rzędzie siedzącym st. sierż. Władysław Nawrocki – włączony do Rady Ludowej 24 grudnia 1919 roku. Za nim stoi jego ojciec Jan Kanty Nawrocki w mundurze i czapce – rogatywce powstańca styczniowego 1863 roku, na cześć swojego ojca Franciszka, legendarnego uczestnika tego powstania. Na zdjęciu m.in. przewodniczący Wydziału Wykonawczego Powiatowej Rady Ludowej Marceli Langiewicz, szef PRL dr Stefan Budzyński, Zbigniew Ostroróg – Gorzeński, Feliks Cyba, Michał Fibak oraz st. sierż. Jan Kukiełczyński (siedzi z prawej), Ludwik Zieleziński (siedzi z lewej) i pozostali dowódcy drużyn bojowych. w głębi Stanisław Przybylski i Ignacy Gajowczyk. Z boku stoi Stanisław Skrzypczak ze Zdun.

Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie.

*

Krotoszynianin Ludwik Zieleziński wraz z ppor. Janem Szlagowskim oraz 9 jego żołnierzami, bardzo sprawnie opanowali koszary Nachod (późniejsze koszary Hallera). Większość Niemców uciekła. Było tam dużo broni, którą niebawem dostarczono do Bazaru. Zbrojmistrzem został Ludwik Zieleziński (Wspomnienia L. Zielezińskiego cz. I, II, III). Od godzin porannych 1 stycznia 1919 roku, Władysław Nawrocki (d-ca DB SL)) wraz z Mieczysławem Kończakiem (naczelnik i d-ca całości GB SL) oraz Janem Kukiełczyńskim, kierował przygotowaniem i organizacją oddziałów krotoszyńskiej Straży Ludowej (w tym systemem łączności i powiadamiania). Wykorzystał do tego celu także całą swoją rodzinę, przyjaciół, młodzież z „Sokoła” oraz harcerzy. Wśród nich łącznikami byli między innymi jego młodsi bracia: Antoni Nawrocki, Stanisław Nawrocki, oraz harcerz Stefan Nawrocki  i Stanisław Nawrocki (jr) – bracia stryjeczni Władysława, którzy z harcerzami i ochotnikami na rowerach, powiadamiali chłopów z okolicznych wsi oraz główne punkty w mieście Krotoszyn.

Aktywny udział w początkowej fazie organizacyjnej miały też rodziny Otomańskich, Zielezińskich, Domagalskich, Poplewskich, Skrzypczaków i wielu innych. Porządku cywilnego w mieście początkowo pilnował między innymi członek Rady Ludowej, ojciec Władysława, Jan Kanty Nawrocki, zwany dostojnie „namiestnikiem patriotyzmu” (w trakcie uwalniania miasta ubrany był w biało czerwony strój Powstańca Styczniowego i wychwalał Tadeusza Kościuszkę). Jego brat Michał Nawrocki był kurierem i łącznikiem Straży Ludowej w mieście.

Powst wlkp 1919 mapka opr Nawrocki new

Mapka – szkic działań wojsk polskich i niemieckich, w czasie Powstania Wielkopolskiego 1919 – na Froncie Południowym w powiecie krotoszyńskim (w okresie 01.01. 1919 do 21.02.1919), w opracowaniu mjr. Krzysztofa Feliksa Nawrockiego z dnia 23.04.2015 roku.

*

 Oddziały przybyłe z Pleszewa 1 stycznia 1919 roku – ok. godz. 18.30, które zgrupowały się przed Hotelem Bazar, były gotowe do dalszych działań bojowych. Trzeba wspomnieć, że st. sierż. Władysław Nawrocki w końcowej fazie wspierał też brawurową akcję zdobycia magazynów i koszar im. Steinmetza, przez mały (4 osobowy) ochotniczy pododdział dowodzony przez jego przyjaciela z Sokoła i przewodniczącego towarzystwa gimnastycznego, sierż. Władysława Rybakowskiego  (od ok. godz. 19.30), wysyłając – po informacji uzyskanej od przybyłego do Bazaru piechura kpr. Stanisława Sękowskiego, najpierw oddział ok. 32 chłopów z Bożacina, a potem – po dłuższych uzgodnieniach z Mieczysławem Kończakiem, część oddziału powstańczego przybyłego z Pleszewa pod dowództwem ppor. Antoniego Kozłowicza, w celu ich wsparcia, a potem do zabezpieczenia zdobytych magazynów na terenie koszar Steinmetza. W koszarach pozostała jedynie służba wartownicza (odwach) i ochrona koszar. Mała grupa kierowana przez sierż. Rybakowskiego, otrzymała informacje, że prawdopodobnie z rejonu Zdun i Chachalni – w kierunku Krotoszyna maszerowały pruskie oddziały, które następnie rozpoczęły odwrót. Nie mogli zatem czuć się bezpiecznie, bowiem przez dłuższy czas było tylko czterech powstańców.

1. stycznia 1919 r. o godzinie 19.50 niemieccy przedstawiciele podpisali akt kapitulacji. Kapitulację z rąk komendanta niemieckiego garnizonu przyjęli: dr Władysław Bolewski,  Maksymilian Błażejewski (RŻ Jarocin), ppor. Jan Szlagowski i ppor. Zbigniew Ostroróg Gorzeński (komendant wojskowy Jarocina). 2 stycznia 1919 roku Niemcy przekazali tylko część broni i amunicji, zgodnie z aktem honorowej kapitulacji. Trwały dalsze uzgodnienia. Tego samego dnia rozpoczęto odwoływanie niemieckich urzędników.

W południe przybyła do Krotoszyna kompania pleszewska ppor. Feliksa Pamina i zluzowała kompanię ppor. Kozłowicza. 3 stycznia 1919 roku Prusacy mogli więc opuścić miasto, zabierając ze sobą jedynie broń ręczną ale pozbawioną amunicji. Specjalnym pociągiem niemieccy żołnierze mieli dojechać do Zdun, a stamtąd pieszo przejść do Cieszkowa. Niemcy złamali jednak główne ustalenia aktu kapitulacji i wysiedli dopiero w Cieszkowie.

3 stycznia 1919 roku do Zdun dotarli powstańcy z Jarocina (dowódca Bronisław Kirchner), którzy przeszli pod komendę Zbigniewa Ostroroga Gorzeńskiego , który przybył do Bazaru już 1 stycznia. Mieszkańcy Zdun pod przewodnictwem ks. Bolesława Jaśkowskiego  utworzyli Straż Ludową Zdun i przystąpili do walki. Oddziały (drużyny bojowe Straży Ludowej) z Krotoszyna kierowane między innymi przez sierż. Mieczysława Kończaka (d-cę GB SL), bosmana Jana Domagalskiego (podnaczelnika) i st. sierż. Władysława Nawrockiego (dowódcę drużyny bojowej) oraz oddziały z Krotoszyna (2 kompanie pod dowództwem L. Stefańskiego i J. Lejdego), po zaciętych walkach opanowały Borownicę i Chachalnię. Ustalona została linia frontu przebiegająca pomiędzy: Rudą, Zdunami, Borownicą, Chachalnią i Sulmierzycami. Ten odcinek frontu podlegał VII Okręgowi Wojskowemu w Ostrowie Wlkp. W tym rejonie wojskiem przybyłym

3 stycznia 1919 roku z Ostrowa Wlkp. dowodził por. Marian Modrzejewski, jednak jego działania były wyjątkowo nieudolne, co bardzo irytowało Mieczysława Kończaka oraz późniejszego szefa sztabu powiatowej SL Władysława Nawrockiego i jego żołniersko w boju doświadczonych kolegów z grup bojowych Straży Ludowej. Oddany do dyspozycji por. Modrzejewskiego Władysław Rybakowski także nie mógł się z nim porozumieć. Wojska te opanowały wprawdzie cały odcinek na linii Krotoszyn – Zduny, ale nie zabezpieczyły się w przypadku nagłego odwrotu. Do zrywu powstańczego następnego dnia, czyli 4 stycznia, przyłączyło się około 80 Zdunowian. Jednak większość mieszkańców miasta Zduny stanowili Niemcy, którzy po cichu współpracowali z wojskami pruskimi i bardzo chcieli przejąć kontrolę nad miastem. Sytuacja była bardzo trudna i dalece niepewna. Także 4 stycznia 1919 roku starostą powiatowym został Wojciech Skoroszewski z Lutyni. 5 stycznia burmistrzem Krotoszyna został Józef Klemczak.

powstańcy wielkopolscy 1919Fot. nr 2 – Powstańcy Wielkopolscy z Krotoszyna w okolicy Borownicy. Drugi z lewej Władysław Nawrocki. Obok prawdopodobnie Władysław Garstka.

– Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie.

*

Po wycofaniu się ze Zdun, Niemcy skoncentrowali niemal wszystkie swoje siły w okolicach Cieszkowa, przygotowując się do bardzo silnego kontrataku.
Aby nie dopuścić do jego przeprowadzenia, Krotoszynianie przetrzymywali jako zakładników kilkunastu Niemców, którzy pozostali w mieście. Świadomi przewagi militarnej Niemców, Polacy prowadzili z nimi długie rozmowy, aby ostatecznie zakończyć walki. Te działania nie przyniosły żadnych bardziej konkretnych rezultatów. Pomiędzy dniem 5 stycznia, a 8 stycznia walki były sporadyczne, przeplatane przerwami na pertraktacje, które się niepokojąco przedłużały.

6 stycznia 1919 wraz z dr. Władysławem Bolewskim, podnaczelnikiem Janem Domagalskim, sztabowcami i żołnierzami Straży Ludowej, grupa wojskowych i powstańców bierze udział w całkowitym przejęciu Kobylina. Powitani zostali z wielkim entuzjazmem przez mieszkańców Kobylina. W dniu 7 stycznia 1919 roku , rozkazem Naczelnego Dowódcy powstania, mjr. Stanisława Taczaka, utworzono VII Okręg Wojskowy z siedzibą w Ostrowie, któremu podporządkowano krotoszyńskie oddziały powstańcze. Komendantem Okręgu został Władysław Wawrzyniak, a szefem sztabu wojskowego Zygmunt Wieliczka. Formacje powstańcze VII Okręgu połączono tworząc 12 Pułk Strzelców Wielkopolskich, w którego skład wchodziły dotychczasowe bataliony: ostrowski, krotoszyński, ostrzeszowski, którym nadano kolejno numery I, II i III. Dowódcą krotoszyńskiego – II batalionu, komendantem wojskowym Krotoszyna oraz wojskowym dowódcą powiatu został Marian Modrzejewski.

Krotoszynianie, Kobylinianie i Pleszewianie wstępują do tworzącego się od 8 stycznia 1919 roku w Krotoszynie 12 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Od pierwszego dnia powstania rozbrajano niemieckich żandarmów, a oddziały powstańcze zdobywały broń i amunicję.

żołnierze powstańczy 1919 Drugi z prawej Władysław Nawrocki

Fotografia nr 3 – przedstawia dowódcę I drużyny bojowej Straży Ludowej – późniejszego szefa sztabu powiatowej SL – st. sierż. Władysława Nawrockiego – na zdjęciu drugi z prawej. Na fotografii są także podwładni żołnierze – powstańcy z jego drużyny bojowej.

– Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie.

*

W okresie od 12 do 19 stycznia 1919 roku sztab  Straży Ludowej współorganizował z grupą wojskowych ze sztabem ostrowskim oraz formującym się 12 Pułkiem Strzelców Wlkp. (dołączyła do nich kompania kobylińska pod dowództwem ppor. Władysława Garstki) zabezpieczenie obejścia Zdun od strony zachodniej, w rejonie Konarzewa, Baszkowa i Bestwina, wykorzystując do tego celu także powstańców z Baszkowa z kpr. Urbankiewiczem na czele. Towarzyszyli im w rekonesansie, kpr. Ignacy Gajowczyk z Kobylina i kpr. Stanisław Skrzypczak ze Zdun oraz Stanisław Nawrocki i sierż. Ludwik Zieleziński – ze Straży Ludowej z Krotoszyna. Pododdziały te – drużyny bojowe Straży Ludowej, na ten moment były przygotowane jedynie do działań obronnych. 12 stycznia 1919 roku, na krotoszyńskim Rynku odbyła się uroczysta przysięga oddziałów Straży Ludowej, która przerodziła się w niezwykle patriotyczną manifestację, w której licznie wzięli udział mieszkańcy Krotoszyna i okolic.

***

Warto w tym miejscu wymienić wszystkich bohaterskich dowódców drużyn bojowych, walczących heroicznie pod Zdunami, Borownicą, Chcachalnią i Rudą oraz ich bezpośrednich przełożonych:

Naczelnik Drużyn bojowych – st sierż. Mieczysław Kończak

Podnaczelnik DB – starszy bosman Jan Domagalski

Podnaczelnik II DB – st. sierż. Jan Kukiełczyński

Dowódca I Drużyny Bojowej – st. sierż. Władysław Nawrocki

Dowódca II Drużyny Bojowej – sierż. Ludwik Zieleziński

Dowódca III Drużyny Bojowej –  sierż. Jan Lejda

Dowódca IV Drużyny Bojowej – sierż. Stanisław Przybylski

Dowódca V Drużyny Bojowej – kpr. Wacław Wichrowski

Dowódca VI Drużyny Bojowej – kpr. Stanisław Sękowski

Dowódca Drużyny Bojowej – kpr. Ignacy Gajowczyk – Kobylin

Dowódca Drużyny Bojowej – kpr. Stanisław Skrzypczak-Zduny

***

Obsada powstańcza (wojsko z Ostrowa i Pleszewa oraz drużyny bojowe Straży Ludowej) w rejonie na wschód od Zdun, wciąż była zbyt mała, aby dokonać pełnego obejścia  zabezpieczenia Zdun od strony zachodniej. Powstały naprędce oddział krotoszyńsko – kobyliński przysłużył się jednak jako dobre zabezpieczenie przed okrążeniem formujących się polskich oddziałów i zdał egzamin w trakcie późniejszego wycofania oddziałów do Krotoszyna.

Pododdziały z Jarocina wsparły działania obronne Straży Ludowej ze Zdun. Za zabezpieczenie inżynieryjne ze strony Straży Ludowej odpowiadali między innymi: podnaczelnik, bosman Jan Domagalski oraz Ludwik Zieleziński – dowódca jednej z grup bojowych.
Niemcy rozpoczęli atak w nocy z 29 na 30 stycznia 1919 roku, Podjęli bardzo silne akcje zaczepne w okolicy Zdun. Na ul. Wrocławskiej zginął kapral Franciszek Sowiński, pierwszy poległy powstaniec z Krotoszyna. Nocą z 5 na 6 lutego 1919 roku, Niemcy przeprowadzili zmasowany atak na Zduny. Miejscowość została otoczona przez nich i zdobyta.

Z pomocą wrogowi przyszli niemieccy mieszkańcy miasta, którzy wieczorem w przeddzień ataku, pod pretekstem fetowania polskiego zwycięstwa, zorganizowali wielką zabawę dla Polaków (byli tam już żołnierze z Jarocina). Gdy rano nastąpił szturm 51 pp niemieckiej pod dowództwem mjr. Muthera, powstańcy zostali całkowicie zaskoczeni. Lewe skrzydło w kierunku Borownicy miała zabezpieczyć kompania jarocińska, która jednak zawiodła. Kompania skalmierzycka ze wzgledu na sporą przewagę Niemców i bardzo duże zmęczenie, musiała wycofać się aż pod Baszków. Całością dowodził sam szef sztabu ostrowskiego Zygmunt Wieliczka. Polacy ponieśli duże straty, poległ wówczas pierwszy mieszkaniec Zdun – Karol Masłowski.

Podczas obrony miasta zginęło 17 żołnierzy tej kompanii. Pod Dąbrówką zginął także Stanisław Kotowiak (pierwszy poległy powstaniec z Pogorzeli). Zduny zostały ostatecznie zajęte przez oddziały niemieckie. Tylko nielicznym powstańcom udało się wycofać pod Perzyce. 7 lutego 1919 roku dołączyły 2 kompanie: odolanowska i pleszewska. Podjęta przez Polaków dwukrotna próba odbicia miasta Zduny – w dniach 7 i 9 lutego 1919 roku, zakończyła się jednak niepowodzeniem. 8 lutego Niemcy przeprowadzili silny atak w kierunku na Borownicę, spychając polskich żołnierzy i powstańców do Chachalni. Na front zdunowski dotarła 3. kompania powstańcza z Koźmina w sile 118 żołnierzy, pod dowództwem sierż. Stanisława Sowińskiego, która odparła atak niemiecki. 9 lutego ponownie Polacy zaatakowali Borownicę i zdobyli ją, ale po pewnym czasie ponownie musieli się z niej wycofać. Przedpole Krotoszyna wprawdzie obroniono, jednak żadna z podejmowanych prób odbicia Zdun nie powiodła się. Linia obronna Zduny – Borownica – Chachalnia została przerwana w wielu miejscach i wszystkie oddziały musiały wycofać się niemal do granic Krotoszyna. W walkach tych wyróżniał sie brat Władysława Nawrockiego, późniejszy oficer Flotylli Pińskiej – dh Stanisław Nawrocki. Podtrzymywał on na duchu powstańców z Krotoszyna i Zdun. Mając wyjątkowe uzdolnienia aktorskie (był członkiem Sokoła) – był duszą towarzystwa, a w chwilach trudnych jego podporą.

Z dniem 10 lutego 1919 roku dowodzenie na tym odcinku obejmuje (wcześniej objął stanowisko dowódcy II /krotoszyńskiego/ batalionu, komendanta wojskowego Krotoszyna i dowódcy powiatu) – Sergiusz Radziwanowski.  11 lutego niemiecki samolot zwiadowczy ostrzelał dworzec kolejowy w Krotoszynie. Niemcy zaatakowali Rudę i ostrzelali Siejew i Krotoszyn. Powstańcy zdecydowanie odparli ten atak. Pomiędzy 12 a 15 lutego Niemcy rozpoczęli intensywne działania wywiadowcze, a linie frontu ostrzeliwali pociskami gazowymi.
16 lutego Prusacy przepuścili gwałtowny szturm na Krotoszyn. Użyli pocisków gazowych oraz artylerii. Korzystali również ze wsparcia pociągu pancernego, który podjechał w kierunku Krotoszyna, na wysokość Perzyc. W tym czasie oddziały bojowe Straży Ludowej z Krotoszyna trwały na swoich pozycjach i walczyły lepiej od wojskowych.

Wtedy to, na osobiste polecenie st. sierż. Mieczysława Kończaka, w dniu 16 lutego 1919 roku członek Straży Ludowej i jeden z dowódców, Ludwik Zieleziński bohatersko wysadził tory kolejowe, aby uniemożliwić działania niemieckiego pociągu pancernego. W działaniu tym wspierał go st. sierż. Władysław Nawrocki wraz z dwoma innymi powstańcami (Sekowski, Jedrzejczak), wymienionymi również we wspomnieniach Ludwika Zielezińskiego (wyczyn ten potwierdził sam mjr Wieliczko). Najpierw powstańcy musieli tor oczyścić ze śniegu, a potem grubego lodu. Wszystko było mocno zmrożone. Musieli więc wykopać bagnetami podkop pod torem, a następnie Ludwik Zieleziński w najsłabszym punkcie podłożył pęk granatów.

Wysadzenie torów było decydujące o niemieckim niepowodzeniu planu ataku na Krotoszyn. Był to czyn niezwykle bohaterski i bardzo trudny oraz niebezpieczny do wykonania.

17 lutego 1919 roku postanowiono o zawieszeniu walk. Niemcy jednak kolejny raz nie dotrzymali słowa. W nocy z 18 na 19 lutego, czterokrotnie nękali polskie pozycje w okolicy Borownicy. 20 lutego 1919 roku rozpoczęli atak na całym odcinku zdunowskiego frontu, w walce ponownie użyto gazów bojowych. Jednak Polacy pomimo wielu zabitych i rannych, zdecydowanie odparli ten atak i wzmocnili swoje flanki. 21 lutego 1919 r. nastąpiło ostateczne zawieszenie broni. W walkach brały udział także kobiety, a wśród nich dzielna Wanda Otomańska, która pełniła rolę sanitariuszki i łączniczki w sztabie Straży Ludowej Krotoszyna (potem została żoną Ludwika Zielezińskiego). Wraz z trzema sanitariuszkami i dr Hanke tworzyła szpital polowy oraz kuchnię polową w szkole w Perzycach.

Na początku lutego 1919 roku Mieczysław Kończak, Jan Domagalski, Władysław Nawrocki i Ludwik Zieleziński nie tylko współkierowali zaciekłymi walkami na Froncie Południowym w rejonie przygranicznym, w okolicach Borownicy, Zdun, Cieszkowa, Chachalnii, a potem Baszkowa i Bestwina. We wspomnieniach powstańczych nie brakowało opinii, że byli oni współtwórcami działań operacyjnych na tym odcinku Frontu Południowego. Dowódca wojsk polskich przybyłych z Ostrowa Wielkopolskiego por. Modrzejewski nie spełniał bowiem oczekiwań powstańców krotoszyńskich i ich dowódców.

pwlkp druzyna bojowa

Fot. nr 4 – żołnierze powstańczy jednej z drużyn bojowych Straży Ludowej.

Drużyny bojowe Straży Ludowej walczyły znacznie lepiej i z większą determinacją niż oddziały przybyłe z Ostrowa Wlkp. i Jarocina. Wyróżniały się za to oddziały pleszewskie, lepiej współpracujące ze sztabowcami Straży Ludowej. Sierż. Władysław Rybakowski, który po zakończeniu akcji „zdobycia koszar” aktywnie działał w rejonie zajętym przez wojska dowodzone przez por. Modrzejewskiego, a po powrocie ze szkolenia (od 31 stycznia został oddelegowany) w Poznaniu – od 1 marca współkierował świeżo powstałą konną żandarmerią   (był z-cą dowódcy żandarmerii w powiecie krotoszyńskim).
Dnia 1 marca 1919 roku, w wyniku dostrzeżonych przez wyższych dowódców (Stanisław Taczak i Kazimierz Grudzielski) wyjątkowych zdolności przywódczych, st. sierż. Władysław Nawrocki zostaje oficjalnie – specjalnym rozkazem, mianowany szefem sztabu całej Straży Ludowej w powiecie krotoszyńskim. Straż Ludowa w Wielkopolsce była zalążkiem tworzenia kolejnych regularnych oddziałów wojskowych, niezbędnych dla wsparcia odradzającej się niepodległej Rzeczypospolitej. Były to pierwsze zalążki przyszłej Obrony Terytorialnej w Wielkopolsce.

Dnia 8 marca 1919 roku ustalono tymczasową linię graniczną między Zdunami, a Perzycami. Obowiązywała ona do czasu wejścia w życie postanowień Traktatu Wersalskiego (styczeń 1920 roku), na mocy którego Zduny znalazły się w granicach Państwa Polskiego. Powstanie jednak nie zostało jeszcze wtedy zakończone. Po 126 latach niewoli ziemia krotoszyńska wraz z Wielkopolską znalazła się w granicach II Rzeczpospolitej. 1 maja 1919 roku st. sierż. Władysław Nawrocki – w drodze uznania zasług oraz wyróżnienia, zostaje przeniesiony do Poznania, z bardzo odpowiedzialnym zadaniem zorganizowania 3 Batalionu Straży (Baon Obrony Krajowej), przemianowanym później na 2 pp. rez., z którym to walczył później na Froncie Północnym koło Czarnkowa, pełniąc rolę adiutanta dowódcy tego frontu płk. Kazimierza Grudzielskiego – późniejszego generała WP.

***
4 lipca 1919 roku, w narodowe święto USA, za wybitne zasługi w czasie Powstania Wielkopolskiego, jeden z jego dowódców: Władysław Nawrocki zostaje awansowany do stopnia podporucznika Wojska Polskiego. Jego 3 Poznański Batalion Straży (2 pp. rez.) wszedł w skład 159 Pułku Piechoty Wielkopolskiej (VII BR).

Pozostali bohaterowie byli honorowani po Powstaniu Wielkopolskim oraz w latach 30. i 50. O wielu powstańcach wielkopolskich jednak bezpowrotnie zapomniano. Dzisiaj historia ich czynów jest rekonstruowana od nowa ku wiecznej ich chwale.

Opracował:  mjr  Krzysztof Feliks Nawrocki

Warszawa, dn. 16 lutego 2015 roku

***

POWSTAŃCY KROTOSZYNA! DO BRONI !

Hej powstańcy! Wnet razem, a chyżo do broni!

Staś i Felek z Bazaru głośno rozkaz wykrzyczeli.

Pociąg z Ostrowa już jedzie – wartko tutaj goni,

To i z Pleszewa odsiecz, oby wroga w pień wycięli..

Jakoż w Radzie ustalili jak duchem natchnieni,

Zdobyć Krotoszyn – miasto polskie nakazano…

Wszyscy w mieście bardzo tym byli poruszeni,

czy aby dobrą Polskę wreszcie nam oddano?

Oto nagle w Krotku cicho się jakoby zrobiło…

Czyżby Niemcy tak chyłkiem i z nagła nam zwiali?

Nachod i Steinmetza oto w garści już mamy,

A odwachowi Pruscy nam się wnet poddali!

Potem było trzeba walk zaciekłych bez mała,

To Chachalnia, Zduny, Borownica, Ruda,

Pociąg pancerny wysadzono. Chłopcom chwała!

Lutek, Władek, Staszek, pęk granatów – ziemi gruda!

Niemcy wściekli nagle w wojska nasze uderzyli,

Lecz powstrzymał ich traktat, acz trudu niemało.

A powstańcy znowu w wolność kraju uwierzyli,

Wielu tu życie oddało, tocząc bój o Polskę wspaniałą !

Warszawa 21.09.2015r.            Krzysztof Feliks Nawrocki

Bibliografia:

  • relacje Feliksa Nawrockiego s. Michała – powstańca Wlkp.,  Krotoszyn
    7 luty i 15 luty 1998 (taśma magnetofonowa str. A i B, płyta CD) oraz 2000 (film video VHS 8 mm). Wywiady – relacje przeprowadził w Krotoszynie (u córki Janiny Ptak) – kpt. Krzysztof Nawrocki;

  • Powstańcy wielkopolscy w mogiłach katyńskich. Gostyń: Muzeum, 2004, s. 9-12: Leon Białęski; s. 13-14: Ignacy Krupczyński; s. 15-16: Bolesław Łuczek; s. 17-19: Feliks Marczyński; s. 20-22: Władysław Nawrocki; s. 22-24: Franciszek Peisert; s. 24-26: Jan Raszkowski;
  •  „Krotoszyn w Powstaniu 1918-1919”,  Jan Sadkowski,  s. 38, 39, 47;
  • „Władysław Nawrocki”,  „Rodowód” nr 6, s 17,  Wojciech Śmigielski, Gostyń 2004,
  • Mieszkańcy Gostynia i okolic,  Wojciech Śmigielski, Gostyń 2015, s. 75;

Jan Nawrocki

Jan Nawrocki xxx

 

Jan Kanty Nawrocki – urodził się w 1860 roku w Konarzewie, jako syn Franciszka Nawrockiego i Jadwigi z Bielawnych. Pochodził z rodziny szlacheckiej o silnych tradycjach patriotycznych. Żoną jego była Michalina z Poplewskich. Miał siedmioro dzieci: Leona (1887-1914), Władysława (1891-1940), Edwarda (1893-1951), Stanisława (1895-1932), Stefana (1897), Antoniego (1904-1986) i Zofię (1899). Jego dziadkiem był kupiec i szlachcic Kazimierz Nawrocki herbu własnego Nawry, a babcią Teresa Sadowska herbu Lubicz, pochodząca z zamożnej rodziny szlacheckiej z okolic Łęczycy (Góra św. Małgorzaty). Jan Kanty był prawą ręką i ostoją ojca Franciszka Nawrockiego – powstańca narodowego 1863 (Jakuba Nawrota).

Rodzina Jana Nawrockiego

Rodzina Jana Kantego Nawrockiego – 1908 rok – Krotoszyn

*

Po odbyciu służby wojskowej w 37 regimencie fizylierów im. Steinmetza w Krotoszynie oraz szwadronie ułanów w Zdunach, około 1881 roku rozpoczął naukę w zawodzie krawca w Krotoszynie. W Cechu Rzemiosł w Krotoszynie był znanym i solidnym rzemieślnikiem. W 1886 roku Jan Kanty bierze ślub z Michaliną Poplewską, mającą pochodzenie szlacheckie. Jego rodzina była bardzo patriotyczna, a on sam nazywany był dostojnie „namiestnikiem patriotyzmu”. Jan Kanty szył nie tylko marynarki, garnitury ale także mundury wojskowe. W jego domu, na głównej ścianie, wisiał obraz Naczelnika Tadeusza Kościuszki. Jego dwaj synowie: Władysław i Stanisław byli żołnierzami zawodowymi – oficerami, Edward był podoficerem i handlowcem, a najstarszy Leon sekretarzem znanego polityka Śląskiego Wojciecha Korfantego. Najmłodszy z synów, Antoni był znanym krotoszyńskim regionalistą, który opisywał dzieje okolic Konarzewa, Baszkowa, Krotoszyna i Zdun oraz obyczaje i tradycje ludowe.

 

Foto poniżej z lewej: Jan Kanty z synem Władysławem w Tajnej Radzie Ludowej w Krotoszynie.

Foto z prawej Jan Kanty na ślubie syna kpt. Władysława Nawrockiego, latem 1931 roku (trzyma na kolanach Barbarę Biskupską).

Powstancy Wielkopolscy KrotoszynŚlubne-W-Nawrockiego-600x

*

W 1918 i 1919 roku Jan Kanty bierze udział w Powstaniu Wielkopolskim – wraz z synami i bratem Michałem zostaje członkiem Straży Ludowej, a z synem Władysławem wszedł w skład Tajnej Rady Ludowej na powiat krotoszyński.
W latach 20. aktywnie uczestniczy w życiu społecznym Krotoszyna i odbudowie państwa polskiego, a jego trzej synowie biorą udział w wojnie polsko – rosyjskiej w 1920 roku. Zmarł w Krotoszynie, w 1938 roku.

 

Opracował mjr Krzysztof Feliks Nawrocki

 

Jan Nawrocki mogiła

Mogiła Jana Kantego Nawrockiego i jego żony Michaliny z Poplewskich – Cmentarz w Krotoszynie

Opracowano na podstawie:

– wspomnień rodzinnych mjr. Krzysztofa Feliksa Nawrockiego

– Echa z Grodu Krota, Antoni Nawrocki, 1968, Krotoszyn

– Dzieje Rodzin z południowej Wielkopolski, Krzysztof Nawrocki, Warszawa 2014;

-Kwerendy genealogiczne AA w Poznaniu nr KG01/2015 i nr KG02/2015,             J. Lewandowska, Poznań 2015.

Ewa Marciniak

ewamarciniakzEwa Marciniak z d. Danielak – ur. się w Piaskach k. Ostrowa Wlkp. w 1912 roku. Ochrzczona została w Lewkowie. Córka mieszczanina Walentego Danielaka oraz Antoniny z Krysiaków. Siostra Ludwika Danielaka, Heleny Kryg oraz Marianny Piontek (drugi mąż Marianny nazywał się Wierzchacz).
Do Zdun Ewa przybyła wraz z rodziną Danielaków około końca 1924 roku. Ukończyła szkołę realną oraz gimnazjum w Krotoszynie. Od razu po przybyciu do Zdun zainteresowało ją harcerstwo, ale ponieważ z początku nie było w drużynie Ludwika Danielaka zastępu żeńskiego, nie była oficjalnie harcerką ale wielkim sympatykiem – jakby prywatnej drużyny harcerskiej młodego Danielaka.

Czytaj dalej

Krystyna Nawrocka

krysianawKrystyna Ludwika Nawrocka z d. Danielak – ur. 22 października 1936 roku w Zdunach.

Córka Ludwika Danielaka i Anny Świtalskiej
z Gniezna. Pochodziła z rodziny patriotycznej. Dziadkiem jej był Walenty Danielak, znany w Zdunach i powiecie krotoszyńskim radny Zdun, restaurator, przedsiębiorca i wielki orędownik patriotyzmu. Ojciec Ludwik Danielak był współtwórcą harcerstwa na Ziemi Zdunowskiej, szachistą klubu Giermek Zduny – bohaterskim pocztowcem (nie zdjął munduru w chwili zagrożenia – wykonując swoje zadania) i członkiem pocztowego Przysposobienia Wojskowego.

Czytaj dalej

Marcin Nawrot


herb Nawry 14 wiek                                       200px-POL_COA_Krucini.svg
 ***
Marcin Nawrot 
– zwany przez społeczność Konarzewa i Szczerkowa „Wielkim” (cognomine Wielki seu Nawrot) – zob. świadectwo zgonu) – średnio zamożny szlachcic (herbu własnego Nawry i herbu rodowego Krucina), ur. w 1738 roku.   Dane Archiwum Archidiecezji Poznańskiej wskazują, że ojcem jego był Franciszek Nawrot – zamieszkały od ok. 1768 roku na dworze w Konarzewie (ur. folwark Nawry – ok. 1695 roku, a zmarł w 1782 roku w Szczerkowie – pochowany został w Baszkowie) . Marcin Nawrot to także bratanek zacnego Tomasza Nawrota  (Tomasz w czasie podróży zamarzł w lesie między Zdunami (1722 – 1815), a Baszkowem – wg AA Poznań – od 1796 roku nosił nazwisko Nawrocki – podobnie jak Kazimierz, syn Marcina.
Tomasz pochodził z Szelejewa k. Gostynia. Matką Marcina Nawrota była Marianna. Jej nazwiska jak dotąd, nie udało się ustalić. Przypuszcza się, że ojciec Marcina, Franciszek Nawrot, wcześniej pochodził z okolic Gniezna i Jaroszewa (wg regionalisty Antoniego Nawrockiego). Dziadkiem Marcina był Lucjan Nawrot (1662 – 1753), a babcią Katarzyna (Kaja – nazwisko rodowe nieznane).
Marcin Nawrot był komorzym na dworach w Konarzewie k. Krotoszyna i na dworze w Szczerkowie.
 DSCF8671
fot. Świadectwo zgonu Marcina Nawrota z Konarzewa.
Żoną Marcina Nawrota była Jadwiga, pochodząca z okolic Gniezna, spokrewniona prawdopodobnie z rodem Morawskich. Po jej śmierci Marcin Nawrot ożenił się po raz drugi z Agnieszką z Jaroszewa.  Liczna rodzina Nawrotów pochodziła też z okolic Kościana, Pawłowa, i Strzelec Wielkich /Szelejewo – rody Kmiece/. Miał kilku braci: Łukasza, Błażeja i Franciszka. Był konfederatem i żołnierzem Wielkopolskich oddziałów Wojciecha Rydzyńskiego (służył też krótko w chorągwi Adama Czartoryskiego) oraz Jana Nepomucena Morawskiego.  Miał dwóch synów: Kazimierza Nawrockiego (z Jadwigą z Morawskich) i z drugiego małżeństwa Wojciecha Nawrockiego (z Agnieszką z Jaroszewa).
Marszałek Wojciech Rydzyński sprowadził, w wyniku działań wojennych na terenie powiatu krotoszyńskiego, wielu żołnierzy pochodzenia szlacheckiego, którzy w części wykupili ziemie na tym terenie, z obawy przed zajęciem ich przez pruskich panów i Rosjan. Wśród nich byli między innymi protoplaści rodów Czartoryskich (późniejsi właściciele dworu w Baszkowie i Rokosowie), Nawrotów (Konarzew, okolice Niechanowa, Pawłowa, Szelejewa i Jeżyc), Sadowskich (zarządzający zamkiem w Gostyniu, posiadacze ziem w Lutogniewie oraz w Górze św. Małgorzaty), Morawskich (jedną z późniejszych właścicielek Konarzewa była Tekla Morawska), Krzyżanowskich (późniejsi właściciele Konarzewa), Lipskich (dwór Karski, Lewków, ziemie w Bestwinie) Domagalskich (Krotoszyn, Kobierno), Majsnerowiczów (Konarzew) i wielu innych.

Czytaj dalej