Aleksander Sułkowski

. Aleksander Józef Sułkowski był formalnie synem Stanisława Sułkowskiego i Elżbiety Sieniawskiej. Był on doradcą Augusta III (czyli przypuszczalnie swojego przyrodniego brata). W 1729 r. został mianowany łowczym litewskim, a 5 lat później generałem piechoty saskiej. Był pierwszym ministrem Saksonii w latach 1733-38. 7 lutego 1734 r. został kawalerem Orderu Orła Białego, a 15 września 1737 r. otrzymał tytuł hrabiego Rzeszy.
Jego pierwszą żoną była Anna Stein ze Jettingen, a drugą Anna Przebendowska. W 1738 r. właściciel m.in. Leszna, Rydzyny, Kobylina, Baszkowa i Zdun król Stanisław Leszczyński sprzedał swój majątek Aleksandrowi Józefowi Sułkowskiemu, który był przypuszczalni synem jego konkurenta króla Augusta II. W 1752 r. kupił zamek w Bielsku i tamtejsze dobra. Zmarł on 21 maja 1762 r. w Lesznie. Miał synów: generała dywizji Wojsk Koronnych Augusta Kazimierza (1729-1786), generała lejtnanta Wojsk Koronnych Aleksandra (1730-1786), generała lejtnanta piechoty koronnej Franciszka (1733-1812) oraz generała lejtnanta wojsk koronnych Antoniego, który był spadkobiercą m.in. Zdun, Kobylina czy Baszkowa. Zduny, Kobylin oraz Baszków Antoni Sułkowski sprzedał 12 września 1791 r. Maksymilianowi Mielżyńskiemu, który posiadał je do 1833 r. Potem zostały one przejęte przez państwo pruskie. W 1760 r. Aleksander Sułkowski połączył Zduny Niemieckie, Sieniutowo ze Zdunami Polskimi w jedno miasto. Sprowadził również garnizon wojskowy ordynacji rydzyńskiej złożony wówczas z samych Niemców pod dowództwem kapitana Jana Romberga w 1746 r. Początkowo były to oddziały zwykłej prywatnej milicji Sułkowskich, która została w 1775 r. wcielona do Wojsk Koronnych. Pod koniec XVIII w. w mieście było 539 domów, z czego tylko siedem pokrytych było dachówką. Reszta pokryta była słomą, drewnem lub strzechą. W tym czasie w Zdunach było również czterdzieści jeden wiatraków. W mieście mieszkało 3 768 mieszkańców, w tym 156 Żydów. W tym czasie obróbką wełny zajmowało się 464 rzemieślników, sukiennictwem – 113 osób, a płócienników było 49. W Zdunach było również pięciu stróżów miejskich oraz jeden kat. Pod koniec panowania Sułkowskich w Zdunach mieszkało między 3 500 a 3 670 mieszkańców. Większość z nich była Niemcami. Polaków było ok siedmiuset.
Warto dodać, że w Zdunach było właśnie 464 na 600 w całej Wielkopolsce! Przedzalnicy, sukiennicy i krośniarze rocznie wytwarzali 53 078 sztuk sukna na wartość sześćdziesięciu tysięcy talarów. Było także 54 szewców, 41 młynarzy, 25 kupców, 24 listwiarzy, wytwarzających okna, 24 rzeźników 19 winiarzy, 19 szynkarzy, 17 piekarzy, 13 handlarzy bydłem, dziesięciu krochmalników, ośmiu bednarzy, ośmiu handlarzy metalem, ośmiu kowali, ośmiu powoźników, zajmujących się budową i naprawą wozów, sześciu producentów ozdób, pięciu farbiarzy, pięciu fryzjerów, pięciu handlarzy winem, pięciu muzyków, pięciu ślusarzy, pięciu wytwórców dywanów, czterech browarników, czterech rymarzy, czterech rękawiczników, czterech szklarzy, czterech guzikarzy i kapeluszników, czterech stolarzy, dwóch furmanów, dwóch grabarzy, dwóch gwoździarzy, dwóch kamieniarzy, dwóch kuśnierzy, dwóch metalurgów, dwóch murarzy, dwóch mydlarzy, dwóch oberżystów, dwóch pszczelarzy oraz dwóch złotników. Z Zdunach poza nimi była również Apteka, ceglarnia, czapkarnia, zegarmistrz itd. łącznie ok. 997.
Warto wspomnieć, że w Zdunach istniała również komora celna. W czasach Sułkowskich Zduny miały nowy murowany kościół katolicki wybudowany przez proboszcza ks. Andrzeja Baczewskiego. Pod koniec panowania Sułkowskich rozpoczęto budowę nowego kościoła ewangelickiego. W czasach Sułkowskich nie było w Zdunach szkoły, ale dzieci uczył pisarz miejski w swoim domu.
Spadek znaczenia Zdun nastąpił po II Rozbiorze Polski gdy miasto znalazło się pod panowaniem pruskim. Upadło wtedy jego znaczenie nadgraniczne. Wtedy mieszkało tu 3 481 mieszkańców. ewangelików żyło tutaj 2 686, z kolei katolików 602. Ponadto mieszkało tutaj jeszcze 186 Żydów, 3 kalwinów oraz 4 grekokatolików. W ciągu roku organizowano cztery jarmarki, a w ciągu tygodnia dwukrotnie targ. Zduny słynęły wówczas z dobrych karczm.

Bibliografia:

Łukasz Cichy, Sułkowscy herbu Sulima, w: Życie Krotoszyna nr 45 z dnia 3 listopada 2015 r.
Sławomir Pałasz, Zduny. Szkice z historii miasta i okolic, Kwidzyn 2014

Fot. Wikipedia

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s