Marcin Nawrot


herb Nawry 14 wiek                                       200px-POL_COA_Krucini.svg
 ***
Marcin Nawrot 
– zwany przez społeczność Konarzewa i Szczerkowa „Wielkim” (cognomine Wielki seu Nawrot) – zob. świadectwo zgonu) – średnio zamożny szlachcic (herbu własnego Nawry i herbu rodowego Krucina), ur. w 1738 roku.   Dane Archiwum Archidiecezji Poznańskiej wskazują, że ojcem jego był Franciszek Nawrot – zamieszkały od ok. 1768 roku na dworze w Konarzewie (ur. f. Nawry – ok. 1695 roku, a zmarł w 1782 roku w Szczerkowie – pochowany został w Baszkowie) . Marcin Nawrot to także bratanek zacnego Tomasza Nawrota  (Tomasz w czasie podróży zamarzł w lesie między Zdunami (1722 – 1815), a Baszkowem – wg AA Poznań – od 1796 roku nosił nazwisko Nawrocki – podobnie jak Kazimierz, syn Marcina.
Tomasz pochodził z Szelejewa k. Gostynia. Matką Marcina Nawrota była Marianna. Jej nazwiska jak dotąd, nie udało się ustalić. Przypuszcza się, że ojciec Marcina, Franciszek Nawrot, wcześniej pochodził z okolic Gniezna (wg regionalisty Antoniego Nawrockiego). Dziadkiem Marcina był Lucjan Nawrot (1662 – 1753), a babcią Katarzyna (Kaja – nazwisko rodowe nieznane).
Marcin Nawrot był komorzym na dworach w Konarzewie k. Krotoszyna i na dworze w Szczerkowie.
 DSCF8671
fot. Świadectwo zgonu Marcina Nawrota z Konarzewa.
Żoną Marcina Nawrota była Jadwiga, pochodząca z okolic Gniezna, spokrewniona prawdopodobnie z rodem Morawskich. Po jej śmierci Marcin Nawrot ożenił się po raz drugi z Agnieszką z Jaroszewa.  Liczna rodzina Nawrotów pochodziła też z okolic Kościana, Pawłowa, i Strzelec Wielkich /Szelejewo – rody Kmiece/. Miał kilku braci: Łukasza, Błażeja i Franciszka. Był żołnierzem Wielkopolskich oddziałów Wojciecha Rydzyńskiego (służył też krótko w chorągwi Adama Czartoryskiego) oraz Jana Nepomucena Morawskiego.  Miał dwóch synów: Kazimierza Nawrockiego (z Jadwigą z Morawskich) i z drugiego małżeństwa Wojciecha Nawrockiego (z Agnieszką z Jaroszewa).
Marszałek Wojciech Rydzyński sprowadził na teren powiatu krotoszyńskiego wielu żołnierzy pochodzenia szlacheckiego, którzy w części wykupili ziemie na tym terenie, z obawy przed zajęciem ich przez pruskich panów i Rosjan. Wśród nich byli między innymi protoplaści rodów Czartoryskich (późniejsi właściciele dworu w Baszkowie i Rokosowie), Nawrotów (Konarzew, okolice Niechanowa, Pawłowa, Szelejewa i Jeżyc), Sadowskich (zarządzający zamkiem w Gostyniu, posiadacze ziem w Lutogniewie oraz w Górze św. Małgorzaty), Morawskich (jedną z właścicielek Konarzewa była Tekla Morawska), Krzyżanowskich (późniejsi właściciele Konarzewa), Lipskich (dwór Karski, Lewków, ziemie w Bestwinie) Domagalskich (Krotoszyn, Kobierno), Majsnerowiczów (Konarzew) i wielu innych.

herb własny Nawry Herb Nawry, zmieniony około 1794 -95 roku (wiele bezcennych opisów herbów zostało spalonych w trakcie Powstania Warszawskiego np. Archiwum Główne w Warszawie uległo niemal całkowitemu zniszczeniu, a ok. 90% zapisów herbowych – własnych i rodowych bezpowrotnie zaginęło lub uległo zniszczeniu). Herb miał pochodzenie węgierskie (wg regionalisty Antoniego Nawrockiego)

***
POL_COA_Krucina.svg

    Herb rodowy Krucina (Krucyni, Krucini) – dotyczył także Nawrotów pochodzących z Wielkopolski

– dolna gwiazda często symbolizowała światło lub oświecenie (w Nawry kaganek), krzyże wiary są dwa, podobnie jak w herbie własnym „Nawry”
(z osobistego nadania przez Kazimierza Wielkiego jego przodkowi Janowi Czarnemu, dworzaninowi Macieja Borkowica – około 1359-1362 roku, po tzw. Konfederacji Wielkopolan). Dodatkowym elementem na tarczy herbu Nawry były jeszcze dwa miecze, symbolizujące gotowość obrony Ojczyzny.

*****

W taki właśnie sposób w rejon Konarzewa i Baszkowa trafił żołnierz, komorzy Marcin Nawrot. Z obawy przed represjami ze strony zaborców za udział w Konfederacji Barskiej, musiał przez jakiś czas zmieniać miejsce zamieszkania. Między innymi z tych samych powodów jego synowie około 1796 (Kazimierz) i 1803 (Wojciech) roku zmienili swoje nazwiska na Nawrocki. Marcinowi Nawrotowi nadano przydomek (cognomine )„Wielki” (widniejący w zapisie po jego śmierci). Przydomek ten związany był zarówno z jego udziałem w Konfederacji Barskiej 1768 – 1772 oraz w Powstaniu Kościuszkowskim 1794 roku. Prawdopodobnie związany był też z jego działalnością dworską i społeczną w Konarzewie i Szczerkowie. Według archiwistów i genealogów, to niezwykle rzadki przypadek, aby nie król i nie władca, otrzymał taki przydomek po śmierci.

W czasie Powstania Kościuszkowskiego w Wielkopolsce, organizował w rejonie Konarzew-Baszków-Szczerków-Bestwin oddział powstańczy, który koncentrował się w rejonie Jutrosina, a następnie wyruszył w kierunku Śremu i Kościana – pod dowództwem Franciszka Budziszewskiego, by wesprzeć wojska gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Był człowiekiem oddanym i pomocnym ludowi, wspierał działania charytatywne.
W  późniejszych  latach  jego  rodzina  z  powodu  udziału  Jego  i  rodziny
w powstaniach  narodowych,  w wyniku  licznych  konfiskat,  utraciła ziemie
w okolicach Jaroszewa, Jeżyc, Pawłowa, Szelejewa i Strzelec Wielkich.

Jego dwaj synowie Kazimierz Nawrocki (ur. 1778) i Wojciech Nawrocki (ur. 1783), urodzili się już w Konarzewie pod nazwiskiem Nawrot. Pierwszy z nich był kupcem i tabernatorem (posiadaczem tawerny)- mieszkał na dworze w Konarzewie, a drugi zarządcą i szefem kucharzy na dworze w Baszkowie. Synem Kazimierza Nawrockiego – herbu Nawry i Teresy z Sadowskich – herbu Lubicz, był Franciszek Nawrocki (Jakub Nawrot) – ur. w 1817 roku, uczestnik powstań narodowych 1848 i 1863. Rodzicami Teresy Sadowskiej byli Stanisław i Zofia Sadowscy (h. Lubicz) z Góry Św. Małgorzaty. Starszy syn Kazimierza oraz Teresy i wnuk Marcina Nawrota, Jan Nepomucen Nawrocki (ur. w 1813) – podobnie jak ojciec i dziadek był powstańcem. Jako młody rekrut brał udział w Powstaniu Listopadowym 1830 – 31 (2pu). Był kawalerem srebrnego Krzyża Virtuti Militari. Marcin Nawrot miał też wnuczkę Józefę i wnuka Mikołaja.

Franciszek Nawrocki doczekał 4 synów i 6 córek. Dzieci i wnuki synów Franciszka:  Jana Kantego (krawca) i Michała (szewca) były lub są wybitnymi patriotami i pełniły lub nadal pełnią ważne funkcje; kpt. Władysław Nawrocki (kawaler Virtuti Militari) – szef Sztabu Straży Ludowej na powiat krotoszyński w Powstaniu Wielkopolskim, bohater wojny z Sowietami w 1920 roku – zginął w Katyniu, Leon Nawrocki – sekretarz Wojciecha Korfantego, por. mar. Stanisław Nawrocki (Krzyż Walecznych) – oficer Flotylli Pińskiej w Brześciu, sierż. Edward Nawrocki – uczestnik I wojny światowej i Powstania Wielkopolskiego (brak szczegółów) oraz wojny 1920, st. kpr. Stanisław Nawrocki s. Michała – uczestnik Powstania Wielkopolskiego i wojny 1920. harcerz i handlarz Stefan Nawrocki, handlarz Feliks Nawrocki, proboszcz parafii w Kępnie ks. kan. Krzysztof Nawrocki, proboszcz parafii w Trlągu ks. Jerzy Nawrocki, czy dyrektorzy zakładów, firm i spółdzielni: Hieronim Nawrocki z Tomaszowa Mazowieckiego (Borki), Kazimierz Nawrocki z Ostrowa Wlkp. oraz Waldemar Nawrocki z Pleszewa („Kotlarz”).

Eugeniusz Jan Nawrocki s. Feliksa i Ireny z Domagalskich (herbu Bończa) był wieloletnim kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Krotoszynie. Córki Stefana Nawrockiego i Marii z Drygasów, są zakonnicami: Bogumiła, Barbara i Stefania. Ostatnia z nich pracowała wiele lat w Domu Polskim w Rzymie (1978 – 2005).

Marcin Nawrot  był  nazwany  przez  Baszkowian,  Salnian,  Szczerkowian
i Konarzewian „Wielkim”, zmarł w Szczerkowie na przełomie wieków – w 1806 roku, mając ponad 68 lat. Według dokumentacji archiwalnej Marcin zmarł na gruźlicę, nosił przydomek (cognomine), równy (seu) nazwisku -„Wielki”. Kazał potomnym pochować się w kierunku północnym („Sepultus versus septemtrionen”)…gdyż tak ukochał Wielkopolskę i rodzinne strony w okolicach Gniezna. Pochowany został w Baszkowie.

Najstarszymi znanymi przedstawicielami rodu Nawrotów i Nawrockich są Paweł Nawrot (ok. 1435~1514`; przyjęcie nazwiska około 1479) f. Nawry – Jaroszewo k. Gniezna i Wawrzyniec Nawrot h. Krucyni (1564) – sługa Ożarowskiego w Krakowskiem (A.b.K.S ks. p. 60. II f.57). W powieści historycznej opartej na wspomnieniach Franciszka Nawrockiego (Jakuba Nawrota) pt. „Potomek Banity” ( w opr. aut. A. Nawrockiego, Muzeum Regionalne im H. Ławniczaka w Krotoszynie) wymienione są także postacie Jana Czarnego – ok. 1333 – 1406 (m. dworzanin Maćka Borkowica) i Kazimira zwanego już „Nawróconym” (ok. 1386 – 1457), ojca Pawła Nawrota…

Postawę patriotyczną i czyny Marcina Wielkiego seu Nawrota oraz ówczesną Polskę, doskonale odzwierciedlają fragmenty wiersza Juliusza Słowackiego:

Grób Agamemnona:


Niech ku północy z cichej się mogiły

Podniesie naród — i ludy przelęknie

A tak hartowny, że w gromach nie pęknie,

Że taki wielki posąg — z jednej bryły!

Ale z piorunów ma ręce i wieniec —

Gardzący śmiercią wzrok — życia rumieniec.

Niewola, Próżność, Sługa, Upadek Polsko!

Lecz ciebie błyskotkami łudzą!

A teraz jesteś służebnicą cudzą

Pawiem narodów byłaś i papugą;

Serce Choć wiem, że słowa te nie zadrżą długo

W sercu — gdzie nie trwa myśl nawet godziny:

Wyrzuty sumienia, Mówię — bom smutny — i sam pełen winy!

Opracował: mjr Krzysztof Nawrocki

 

 

Bibliografia:

– Stanisław Pilarski, Konferderacja Barska w Kcyni i w okolicach, wyd. PWN, Toruń 1997

– Krzysztof F. Nawrocki, „Dzieje rodzin z południowej Wielkopolski: Nawrocki – Danielak – Domagalski”, Warszawa 2014, wyd. pierwsze;

– Dane genealogiczne, związane z rodziną Marcina Nawrota – Kwerendy genealogiczne nr KG1/2015 i KG2/2015 realizowane na wniosek mjr. Krzysztofa F. Nawrockiego, prowadzona w marcu oraz w czerwcu 2015 roku, przez kustosz Joannę Lewandowską z Archiwum Archidiecezji w Poznaniu;

– Antoni Nawrocki, Wspomnienia starego człowieka, wyd. Krotoszyn 1968, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie;

– Antoni Nawrocki, Potomek Banity, wyd. Krotoszyn 1971, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie;

– A. b. K. S.  ks. p. 60. II f.57.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s