Franciszek Nawrocki

 

FNawrockiFranciszek Nawrocki ps. Jakub Nawrot,  powstaniec poznański 1848 i styczniowy 1863, twórca oddziałów kosynierów w rejonie Baszkowa, Konarzewa i Szczerkowa.
Urodził się 11 września 1817 roku w Konarzewie
k. Krotoszyna. Był synem szlachcica – kupca
i tabernatora Kazimierza Nawrockiego, który walczył między innymi w Powstaniu Listopadowym 1830-31.

Ojciec Kazimierz walczył w tym powstaniu, wspólnie ze starszym bratem Franciszka, Janem Nepomucenem Nawrockim (kawaler srebrnego Krzyża Virtuti Militari 1831). Kazimierz Nawrocki w latach 1806 – 1829 uprawiał także własną ziemię.

Matką Franciszka była Teresa Sadowska (ur. w 1794) h. Lubicz, córka Stanisława Sadowskiego (Powstańca Kościuszkowskiego 1794)  i Zofii. Teresa Sadowska, miała dwoje starszego rodzeństwa: Tomasza (ur. w 1786 roku) oraz Mariannę (ur. w 1789 roku). Żoną Franciszka była Jadwiga
z Bielawnych
. Wzięli ślub w 1843 roku w Kościele Parafialnym w Baszkowie.

Po powstaniach narodowych Nawrotowie, a potem Nawroccy, stopniowo tracili swoje posiadłości i pracowali w ukryciu na dworach, a po 1848 roku, dzięki ciężkiej pracy na dworach w Konarzewie i Szczerkowie, samodzielnie
i niezależnie uprawiali własną ziemię (Jan Nepomucen i Franciszek) – jako koloniści.
W ten sposób ukrywali też swoje cele i działania patriotyczne przed zaborcami pruskimi. Na przełomie XIX i XX wieku Franciszek Nawrocki posiadał największe posiadłości ziemskie w rejonie Baszków, Konarzew, Perzyce i Salnia (wg Ordynariusza Krotoszyńskiego i wspomnień regionalisty krotoszyńskiego Antoniego Nawrockiego s. Jana).

Franciszek miał aż dziesięcioro dzieci: Mariannę, Apolonię, Andrzeja, Stefana, Mariannę II, Franciszkę, Katarzynę, Jana Kantego,  Michała oraz Katarzynę II. Ukrywany po banicji ojca Kazimierza (ps. „Stanisław Nawrot”) do Francji w Konarzewie k. Krotoszyna, pod zmienionym nazwiskiem „Jakub Nawrot” (jego dziadek Marcin Nawrot zwany był „Wielkim”).

 

DSCF8673

 

Niemal od samego początku pobytu w Konarzewie, Franciszek był współpracownikiem płk. Ludwika Oborskiego i Józefa Majsnerowicza (był emisariuszem, miał syna Kazimierza Majsnerowicza i córkę), w sprawach dotyczących przyszłych powstań narodowych. W 1848 roku w czasie Powstania Poznańskiego (Wiosna Ludów) Franciszek Nawrocki, jako Jakub Nawrot, zorganizował mały oddział powstańczy, składający się głównie z chłopów – w liczbie najpierw 22 kosynierów, a potem w Krotoszynie jego oddział liczył już ponad 30 chłopów. Sam zaś został dowódcą grupy rozpoznania, która była szpicą dla ponad 250 osobowego oddziału płk. Ludwika Oborskiego, który podążał w rejon koncentracji wojsk powstańczych w Pleszewie.

983da4ca-adfd-4510-8669-79db2acebbbf_900x

W trakcie prowadzenia rozpoznania w rejonie Koźmina został pojmany przez pruski oddział zwiadu, ale po dwóch dniach uciekł z niewoli i dotarł do Pleszewa w rejon koncentracji polskich oddziałów. Walczył w kilku potyczkach oraz w bitwie pod Miłosławem. W kolejnych latach kontynuował tajną współpracę w ramach loży „Doskonałe Milczenie” z płk. Ludwikiem Oborskim oraz z jednym z dziedziców i emisariuszy Józefem Majsnerowiczem. Ówczesnym właścicielem dworu w Konarzewie była Tekla Morawska.

Od połowy 1862 roku Franciszek współpracował także z późniejszym gen. Marianem Melchiorem Langiewiczem, w zakresie organizacji nowego oddziału powstańczego w rejonie Konarzewa, Szczerkowa, Baszkowa i Salni, spotykając się z nim kilkakrotnie w Krotoszynie.

Oddział ten w ramach przygotowania do Powstania Styczniowego 1863 roku, koncentrował się w rejonie Małego Rynku w Krotoszynie (w sumie około 160-180 powstańców), a następnie w ramach znacznie większego oddziału w okolicach Pleszewa i skierowany został na granicę zaboru pruskiego z rosyjskim, w rejon Kalisza.

1c574e1c-bd0d-4c77-9390-273e0a34d8ae_900x

Tak mógł wyglądać moment uwolnienia z rąk Moskali

naczelnika Mariana Langiewicza

W lasach na wschód od Kalisza Franciszek Nawrocki wraz z innym 19 osobowym oddziałem kowala Jana Kowalczyka, uwolnił powóz przyszłego dyktatora powstania gen. Mariana Langiewicza (jechał w kierunku Wąchocka) oraz Józefa Majsnerowicza z rąk Moskali. Było to późnym wieczorem 1 lutego 1863 roku. Franciszek Nawrocki został wtedy ranny w rękę i nie mógł kontynuować przemarszu w rejon Kielc i Wąchocka. Pozostał do dyspozycji dowódcy powstańczych wojsk wielkopolskich, późniejszego generała Edmunda Taczanowskiego (wtedy Taczanowski był jeszcze w randze pułkownika). Franciszek Nawrocki wsławił się tym, że zdobył z małą grupą powstańców duże magazyny uzbrojenia w pobliżu Pyzdr.

17 18 VIII 46

            Po ryzykownej przeprawie furmanką aż w rejon Kielc – jako drwal Jakub Nawrot, wraz z trzema innymi powstańcami: Tomaszem Gurgielem
(z Salni)
, niejakim Zabielakiem z Ostrowa Wlkp. i Janem Kowalczykiem – kowalem z Kalisza. Trafił do oddziału płk. Czachowskiego, gdzie był także zwiadowcą. Brał udział w wielu potyczkach pod dowództwem gen. Mariana Langiewicza oraz bitwach: pod Małogoszczą (24 lutego 1863) oraz Grochowiskami (18 marca 1863). Jego bezpośrednim przełożonym w oddziale płk. Czachowskiego był szlachcic por. Maciej Chełkowski.


e76c9049-f340-4948-a5dc-28fd324bd5d3_900x image084

Po aresztowaniu gen. Mariana Langiewicza przez Austriaków, Franciszek przedostał się razem z małym oddziałem pod Brdów, gdzie wziął udział w bitwie. Walczył też pod Pyzdrami i w I bitwie pod Ignacewem (8 maja 1863), gdzie heroicznie ratuje wraz z kilkoma oficerami rannego dowódcę Edmunda Taczanowskiego, a następnie przewozi go w rejon Kalisza. To o Franciszku Nawrockim uratowany słynny późniejszy jenerał Taczanowski powiedział przed kadrą oficerską: cyt. „Należą się słowa podzięki temu prostemu włościaninowi...” Oczywiście Taczanowski nie znał wcześniejszych losów Franciszka Nawrockiego (Jakuba Nawrota) i jego przodków.

Za uratowanie w czasie powstania styczniowego rannego powstańca, Franciszek otrzymał ryngraf z wizerunkiem Matki Bożej od jego matki.     Wisiał on na ścianie jego pokoju – nad jego łóżkiem – aż do śmierci.

DSCF8844

ryc. A. Nawrocki – pokój  Franciszka  Nawrockiego 1910

Sierżant Franciszek Nawrocki wcielony w wyniku „branki” do Armii Pruskiej walczył w wojnie 1864 z Danią (uratował od śmierci dwóch niesłusznie skazanych przez żołnierzy pruskich Duńczyków), a w 1866 roku z Austrią.

W 1871 roku walczy, w ramach 37 regimentu fizylierów z Krotoszyna z Francją, a następnie przedostaje się do Francji, gdzie w Homecourt ratuje z pożaru małe dziecko. W Paryżu spotkał swojego umierającego ojca Kazimierza Nawrockiego  –  („Stanisława Nawrota”).  Niemal rok później Franciszek powrócił do rodzinnego Konarzewa k. Krotoszyna.

           W latach  1883 – 1885  społeczność  Konarzewa  trzykrotnie  wybierała Franciszka  Nawrockiego  na urząd  Sołtysa  Konarzewa.  Niestety  władze pruskie  nie  wyrażały   zgody   na   ten  wybór,  uzasadniając  decyzję  dużym podejrzeniem o  działalność  patriotyczną  Franciszka  w  czasie  powstań narodowych.  Z kolei w 1887 roku Franciszek ukrył na strychu księdza przed pościgiem żandarmów pruskich.

Warto wspomnieć, iż do co najmniej 1908 roku Franciszek Nawrocki posiadał największy obszar ziemi wśród wszystkich mieszkańców Konarzewa i okolic.

Franciszek zmarł w 1912 roku w Konarzewie, zastawiając drogę żandarmowi pruskiemu… wchodzącemu do jego chaty. Żandarm pruski chciał zabrać jego powstańczą kosę, szablę i ryngraf MB. Franciszek prawdopodobnie pochowany został w Baszkowie (są jednak opinie, że synowie Jan i Michał mogli go pochować w Krotoszynie). Nie doczekał wolnej Polski, o którą tak usilnie walczył, a świat o nim niemal zapomniał. Pozostał legendą tej ziemi.

DSCF8845

ryc. wg A. Nawrockiego

– dom Franciszka Nawrockiego (Jakuba Nawrota) – 1910 rok

 

 

 

 

 

W końcowych latach jego życia, opiekowała się nim jego córka Franciszka Skrzypczak (Nawrocka) oraz jej mąż Franciszek Skrzypczak (ich wnuk Stanisław walczył w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919).

Ponadto wnukami Franciszka byli: Powstańcy Wielkopolscy: mjr Władysław Nawrocki, por. mar. Stanisław Nawrocki s. Jana Kantego,  sierż. Edward Nawrocki (dołączył w II fazie powstania), kpr. Stanisław Nawrocki s. Michała (jr) – kawaler Krzyża Walecznych (stopnie wojskowe uzyskali w latach późniejszych), harcerz  i kupiec Stefan Nawrocki  s. Michała (zamieszkał później w Pleszewie, a zmarł w Twardowie), regionalista krotoszyński Antoni Nawrocki s. Jana  i znany kupiec krotoszyński oraz działacz społeczny – Feliks Nawrocki s. Michała (najmłodszy powstaniec Wielkopolski 1918/1919, zmarł w 2002 roku w Krotoszynie).

Opracował:  ppłk  Krzysztof Feliks Nawrocki

Herb_Lubicz1herb rodowy Lubicz – od 1778

herb Nawry 14 wiekherb własny Nawry ok. 1359~1369

herb własny Nawryherb własny Nawry (wzór 1795)

Bibliografia:

  • „Potomek Banity”,  powieść historyczna oparta na faktach i wspomnieniach Franciszka Nawrockiego, aut. Antoni Nawrocki, maszynopis, wyd. Krotoszyn 1971, Muzeum Regionalne im H. Ławniczaka w Krotoszynie;
  • Kwerenda genealogiczna rodziny Nawrotów i Nawrockich – nr L.dz. KG01/2015  z dnia 16 marca 2015 roku, wykonana przez kustosz Archiwum Archidiecezji Poznańskiej – Joannę Lewandowską, Poznań 2015 ;
  • Kwerenda genealogiczna rodziny Nawrotów i Nawrockich – nr L.dz. KG02/2015 z dnia 27 kwietnia 2015 roku, wykonana przez kustosz Archiwum Archidiecezji Poznańskiej – Joannę Lewandowską, Poznań 2015 ;
  • Kwerenda genealogiczna rodziny Nawrotów i Nawrockich – nr L.dz. KG2/215    z dnia 14 lipca 2015 roku, wykonana przez kustosz Archiwum Archidiecezji Poznańskiej – Joannę Lewandowską, Poznań 2015 ;
  • „Dzieje rodzin z południowej Wielkopolski: Nawrocki – Danielak – Domagalski”, aut. Krzysztof  F. Nawrocki, wyd. I, Warszawa 2014;
  • Pochodzenie i herby rodowe Nawrotów i Nawrockich z płd. Wielkopolski, zestawienie tabelaryczne, K.F. Nawrocki, Warszawa 2015.

– Opracowano na bazie wspomnień Franciszka Nawrockiego zawartych w powieści historycznej opartej na faktach pt. „Potomek Banity” aut. Antoniego Nawrockiego, maszynopis – Krotoszyn 1971  oraz „Wspomnień starego człowieka” – dzieła te znajdują się w Muzeum Regionalnym im. Hieronima Ławniczaka w Krotoszynie.

– W opracowaniu biogramu Franciszka Nawrockiego wykorzystano także wspomnienia rodziny Nawrockich, zawarte w „Dziejach rodzin Wielkopolskich: Nawrocki -Danielak – Domagalski”, autorstwa Krzysztofa Feliksa Nawrockiego – Warszawa 2014.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s